Alergia

Czym są alergie i jak je rozpoznać

Alergia to nadwrażliwość układu immunologicznego na substancje, które dla większości ludzi są całkowicie nieszkodliwe. Mechanizm alergiczny polega na nieprawidłowej reakcji organizmu, który produkuje przeciwciała IgE w odpowiedzi na kontakt z alergenem. Przy ponownym kontakcie dochodzi do uwolnienia histaminy i innych mediatorów zapalnych, wywołujących charakterystyczne objawy.

Najczęstsze alergeny w Polsce

• Pyłki roślin (brzoza, trawy, bylica)
• Roztocza kurzu domowego
• Sierść zwierząt domowych
• Alergeny pokarmowe (mleko, jaja, orzechy, ryby)
• Pleśnie i grzyby

Objawy alergiczne mogą mieć charakter skórny (wysypka, pokrzywka, egzema), oddechowy (kichanie, katar, kaszel, duszność) lub pokarmowy (nudności, biegunka, wymioty). Niektóre reakcje mogą być groźne dla życia - wstrząs anafilaktyczny wymaga natychmiastowej pomocy medycznej.

Do lekarza należy się udać, gdy objawy utrzymują się dłużej niż kilka dni, znacząco wpływają na jakość życia lub gdy podejrzewamy ciężką reakcję alergiczną.

Alergie sezonowe i pyłkowe

Katar sienny, znany również jako alergiczny nieżyt nosa, to najczęstsza postać alergii sezonowej w Polsce. Wywołują go pyłki roślin, które w okresie kwitnienia są uwalniane do powietrza. Objawy obejmują uporczywy katar, kichanie, swędzenie nosa i oczu, łzawienie oraz uczucie zatkania nosa.

Kalendarz pylenia w Polsce

Sezon pyłkowy w Polsce rozpoczyna się już w lutym pyłkami leszczyny i olchy. Wiosną dominują pyłki brzóz (marzec-maj), które są jednymi z najsilniejszych alergenów. Latem problemy sprawiają trawy (maj-sierpień), a jesienią bylica (lipiec-wrzesień). Intensywność pylenia zależy od warunków pogodowych - ciepłe i wietrzne dni zwiększają stężenie pyłków w powietrzu.

Aby zminimalizować narażenie na alergeny, warto:

• Ograniczyć przebywanie na zewnątrz w dni o wysokim stężeniu pyłków
• Zamykać okna podczas największego natężenia pylenia (rano i wieczorem)
• Używać filtrów przeciwpyłkowych w samochodzie i klimatyzacji
• Regularnie płukać nos roztworem soli fizjologicznej

Leki antyhistaminowe dostępne w Polsce

Leki antyhistaminowe stanowią podstawę farmakoterapii reakcji alergicznych. W Polsce dostępne są preparaty dwóch generacji, różniące się mechanizmem działania i profilem bezpieczeństwa.

Antyhistaminowe I generacji

Do tej grupy należą Clemastinum i Dimetinden, które charakteryzują się szybkim początkiem działania, ale mogą powodować senność i osłabienie koncentracji. Preparaty te przenikają przez barierę krew-mózg, dlatego zaleca się ostrożność podczas prowadzenia pojazdów.

Antyhistaminowe II generacji

Nowsze leki obejmują Cetirizinum, Loratadinum, Desloratadinum i Fexofenadinum. Są one bardziej selektywne i rzadziej wywołują senność. Działają długotrwale, co pozwala na przyjmowanie raz dziennie.

Różnice w dawkowaniu dotyczą głównie wieku pacjenta:

• Dzieci 2-6 lat: zmniejszone dawki syropów
• Dzieci powyżej 6 lat: standardowe dawkowanie
• Dorośli: pełne dawki zgodnie z ulotką
• Osoby starsze: możliwość redukcji dawki

Przeciwwskazania obejmują ciężką niewydolność wątroby, nerek oraz uczulenie na składniki aktywne. Kobiety w ciąży powinny skonsultować się z lekarzem przed zastosowaniem.

Preparaty miejscowe na alergie

Leczenie miejscowe pozwala na bezpośrednie działanie w miejscu wystąpienia objawów alergicznych, minimalizując skutki systemowe.

Krople do oczu

Cromoglicanum i Ketotifen to najczęściej stosowane substancje w kroplach przeciwalergicznych. Cromoglicanum działa profilaktycznie, stabilizując błony komórek tucznych, podczas gdy Ketotifen łączy właściwości antyhistaminowe ze stabilizującymi.

Spraye do nosa

Kromoglikan sodu i Azelastyna skutecznie łagodzą objawy alergicznego nieżytu nosa. Azelastyna działa szybko, już po 15 minutach, natomiast kromoglikan wymaga regularnego stosowania przez kilka dni.

Preparaty dermatologiczne

Maści i kremy zawierające antyhistaminiki miejscowe lub kortykosteroidy łagodzą świąd i stany zapalne skóry. Należy stosować je zgodnie z zaleceniami, unikając długotrwałego używania na delikatnych obszarach skóry.

Alergie pokarmowe i skórne

Najczęstsze alergeny pokarmowe

W Polsce najczęściej występującymi alergenami pokarmowymi są:

• Mleko krowie i produkty mleczne
• Jaja kurze, szczególnie białko
• Orzechy ziemne i orzechy drzewne
• Ryby i owoce morza
• Gluten zawarty w zbożach
• Soja i produkty sojowe

Pokrzywka i wyprysk alergiczny

Pokrzywka charakteryzuje się występowaniem świądzących, czerwonych bąbli na skórze, które mogą pojawiać się i znikać w ciągu kilku godzin. Wyprysk alergiczny objawia się natomiast suchością skóry, zaczerwienieniem, świądem oraz powstawaniem grudek i pęcherzyków. Obydwa schorzenia mogą być wywołane kontaktem z alergenami pokarmowymi lub środowiskowymi.

Leczenie objawów skórnych

Podstawą leczenia są leki antyhistaminowe dostępne bez recepty, takie jak cetirizyna czy loratadyna. W przypadku silnych objawów pomocne są maści kortykosteroidowe. Ważne jest również unikanie drapania oraz stosowanie emolientów nawilżających skórę.

Dieta eliminacyjna i jej zasady

Dieta eliminacyjna polega na wykluczeniu podejrzanych alergenów z jadłospisu na okres 2-4 tygodni, a następnie stopniowym ich wprowadzaniu pod kontrolą lekarza. Wymaga prowadzenia dzienniczka pokarmowego i ścisłego przestrzegania zaleceń dietetyka.

Wstrząs anafilaktyczny i pierwsza pomoc

Objawy wstrząsu anafilaktycznego

Wstrząs anafilaktyczny to najcięższa postać reakcji alergicznej zagrażająca życiu. Objawy obejmują:

• Nagły spadek ciśnienia krwi
• Trudności w oddychaniu i świszczący oddech
• Obrzęk twarzy, języka i gardła
• Pokrzywkę na całym ciele
• Nudności, wymioty i biegunka
• Utratę przytomności

Adrenalina w auto-iniektor

Auto-iniektor adrenaliny (EpiPen, Jext) to ratujące życie urządzenie dla osób z ryzykiem anafilaksji. Zawiera dawkę adrenaliny podawaną domięśniowo w udo. Osoby z poważnymi alergiami powinny zawsze nosić ze sobą auto-iniektor i wiedzieć, jak go używać.

Postępowanie w nagłych przypadkach

Przy podejrzeniu wstrząsu anafilaktycznego należy natychmiast podać adrenalinę z auto-iniektora, ułożyć pacjenta na wznak z uniesionymi nogami, zapewnić swobodne oddychanie i monitorować funkcje życiowe do przyjazdu pogotowia.